Otyłość – problem polskich dzieci?

Polskie dzieci są zbyt otyłe – alarmują wyniki raportu WHO. O tym, czym grozi otyłość już w dzieciństwie i jaki ma wpływ na życie dorosłe rozmawiamy z prof. dr hab. med. Hanną Szajewską i dr. Bartłomiejem Zalewskim z Kliniki Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Instytut Aterotrombozy: Nadal panuje przekonanie, że otyłe są tylko dzieci amerykańskie, że nas ten problem nie dotyczy. Jednak wg raportu WHO co trzeci 11-latek i co czwarty 13-latek w Polsce jest otyły. Co doprowadziło do takiej sytuacji?

– Faktycznie, problem otyłości zdecydowanie dotyczy Polski. W wielu aspektach życia nasz kraj staje się coraz bardziej podobny do krajów „zachodu”, a z całym dobrobytem czerpiemy też i negatywne tego skutki, jak otyłość. Sprzyjają jej zmiany sposobu odżywiania i siedzący, mało aktywny tryb życia. Jednak wydaje się, że problem otyłości jest zauważany przez nasze społeczeństwo, o czym świadczy między innymi duże zainteresowanie mediów i coraz częstsze promowanie „zdrowego trybu życia” przez ekranowych celebrytów.

IA: Jak Polska pod tym względem wygląda na tle innych krajów?

– Na podstawie badania ankietowego wykonanego przez WHO w latach 2009-2010 [1], Polska plasuje się w pierwszej dziesiątce państw pod względem częstości występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w wieku 11 i 13 lat. Nastolatki w wieku 15-lat są na 31. miejscu wśród swoich rówieśników, ale niestety za 2-4 lata wcześniejsze pokolenia prawdopodobnie „poprawią” ten wynik.

IA: Jakie błędy najczęściej popełniają dorośli, rodzice?

– W codziennej praktyce zauważamy, że styl i tak zwana higiena życia rodziców zazwyczaj przekłada się na ich dzieci: błędy dietetyczne (w tym m.in. nie przykładanie wagi do tego co?, w jakiej formie? i kiedy? zjadamy), brak regularnej aktywności fizycznej, długie godziny „przed ekranem”, którego definicja zawiera w sobie już nie tylko oglądanie telewizji czy granie na komputerze, ale także granie na konsolach, tabletach czy telefonach komórkowych.

IA: Czym grozi otyłość pojawiająca się już w dzieciństwie? Jakie ma konsekwencje psychospołeczne i zdrowotne?

– Niestety otyłość w wieku dziecięcym niesie ze sobą bardzo dużo zagrożeń zdrowotnych. Zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, przedwczesny rozwój miażdżycy czy stłuszczenie wątroby to tylko wierzchołek góry lodowej [2]. Konsekwencje są potencjalnie śmiertelne. Dodatkowo dzieci z otyłością narażone są na dyskryminowanie, wyśmiewanie, zmniejszoną akceptację z powodu swojego wyglądu zarówno wśród rówieśników, jak i wśród nauczycieli czy rodziców [3]. Może to skutkować niskim poczuciem wartości, co z kolei może rzutować na całe dorosłe życie. Warto dodać, że otyłość w wieku dziecięcym zwiększa ryzyko występowania otyłości w wieku późniejszym – nawet do 70% dzieci z otyłością w wieku przedszkolnym będzie otyłych w wieku 14 lat [4].

IA: Jak diagnozuje się otyłość u dzieci?

– Światowa Organizacja Zdrowia zaleca używanie siatek centylowych BMI (Body Mass Index) dostosowanych do płci i wieku dzieci [5]. Nadwaga dotyczy dzieci z BMI powyżej 85 percentyla, natomiast otyłość rozpoznajemy u dzieci z BMI powyżej 97 percentyla dla płci i wieku.

IA: Co powinni zrobić rodzice dzieci, u których wystąpi ten problem?

– Zalecenia terapeutyczne faktycznie powinny być kierowane przede wszystkim do rodziców. Od nich w dużej mierze zależy powodzenie leczenia. Rodzina odgrywa kluczową rolę.

W większości przypadków problemem jest tak zwana otyłość prosta, co oznacza, że za dużo energii jest dostarczane do organizmu, a zbyt mało jest zużywane. Każda rodzina może zredukować ilość (a najlepiej wykluczyć) słodkich napojów i słodyczy w diecie: na przykład poprzez wprowadzenie czystej wody z dodatkiem cytryny, mięty lub imbiru do codziennej diety.

Kolejnym krokiem jest wspólnie wykonywany wysiłek fizyczny (spacery, jazda na rowerze, pływanie). Spacer do szkoły czy jazda na rowerze zamiast używania samochodu lub komunikacji miejskiej to dobry pomysł na początek.

Jeśli problemem jest brak czasu, warto zredukować okres spędzany „przed ekranem”, o którym wcześniej wspominaliśmy. Zyskamy cenne minuty, a dzieci (i dorośli) unikną oglądania reklam zachęcających do spożycia kolejnego słodkiego napoju czy zjedzenia produktu „XY”.

Dodatkowo otyłość w rodzinie zmniejsza szansę na powodzenie terapii odchudzającej u dzieci. Jeszcze raz trzeba więc podkreślić, że leczy się cała rodzina.

Celem leczenia jest utrzymanie stałej masy ciała w miarę zwiększania się wysokości ciała u młodszych dzieci oraz ułatwienie powolnego zmniejszania masy ciała u nastolatków (ok. 0,5 kg/mies.).

IA: Jaka jest wiedza dorosłych na temat zasad prawidłowego żywienia dzieci oraz świadomość konsekwencji popełnianych błędów?

– Bardzo różna. Zdrowy styl życia staje się coraz modniejszy i są środowiska, które obsesyjnie dbają o prawidłowe żywienie. Z drugiej strony są osoby całkowicie ignorujące zdroworozsądkowe zasady żywienia. W praktyce często rodzice zdają sobie sprawę z popełnianych błędów żywieniowych, ale niestety brakuje im czasu na to, żeby je korygować.

IA: Jaką rolę odgrywają szkoły i inne placówki oświatowe? Czy są one w jakiejś części odpowiedzialne za ten stan rzeczy?

– Szkoły i inne placówki oświatowe mają bardzo duży potencjał zarówno w zakresie profilaktyki, jak i walki z otyłością. Do głównych punktów należą edukacja w zakresie zdrowego żywienia, promowanie aktywności fizycznej, czy w końcu zapewnianie odpowiednich posiłków i napojów zarówno w szkolnych stołówkach, jak i sklepikach. Wydaje się, że grzechem głównym jest powszechna dostępność niezdrowej żywności w szkolnych sklepikach i automatach z żywnością.

IA: Jakie działania powinny być podjęte, aby zahamować rosnącą liczbę otyłych dzieci?

– Działania prewencyjne mające na celu zmniejszenie ryzyka czy nawet całkowite zapobieganie występowaniu współczesnych niekorzystnych zjawisk chorobowych to największa siła współczesnej medycyny.

W odniesieniu do otyłości działania takie podejmowane są już na etapie życia prenatalnego. Prowadzonych jest wiele programów międzynarodowych, które poszukują odpowiedzi na pytanie „czy sposób odżywiania się matki w okresie ciąży, czy nawet w okresie przedkoncepcyjnym, a także w pierwszych latach życia dziecka mogą mieć wpływ na występowanie otyłości w wieku późniejszym”.

Zaraz po urodzeniu rolę odgrywa pokarm matki, stąd zalecenie wyłącznego karmienia piersią przez co najmniej 4 miesiące, ale celem, do którego należy dążyć jest 6 miesięcy.

Częstym błędem w żywieniu dzieci jest karmienie na siłę. W okresie wczesnodziecięcym rodzic/opiekun decyduje „kiedy i co zje dziecko”, natomiast dziecko decyduje „ile zje”. Należy akceptować spożycie w ramach danego posiłku mniejszej lub większej ilości pokarmu niż rekomendowane.

W wieku późniejszym ważna jest regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta i ograniczenie czasu spędzanego „przed ekranem”.

Szanse na powodzenie mają działania pozwalające zmniejszyć ryzyko nadwagi „przy okazji”. Przykładowo, schody zamiast windy, woda zamiast coli, rower zamiast samochodu….

IA: Bardzo dziękuję za rozmowę.

Z prof. dr hab. med. Hanną Szajewską i dr. Bartłomiejem Zalewskim z Kliniki Pediatrii WUM rozmawiała dr Alicja Adach-Kilon.

 

 

PS. Autorzy jeżdżą do pracy na rowerze, trochę biegają (dr Bartłomiej Zalewski również maratony).

 

PIŚMIENNICTWO:

  1. Currie C i wsp. 2012
  2. UpToDate.com; Klish JW. 2014
  3. Puhl RM i wsp. 2013
  4. Cunningham SA i wsp. 2014
  5. www.int/childgrowth/standards dla dzieci w wieku 0-5 lat oraz www.who.int/childgrowth/en dla dzieci w wieku 5-19 lat

 

 

Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Serwis FaktyMedyczne.pl wykorzystuje pliki cookies do gromadzenia informacji związanych z korzystaniem ze strony internetowej. Mechanizm cookies nie ma na celu pozyskiwania jakichkolwiek informacji o indywidualnych użytkownikach serwisu. Stosowany jest w celu usprawniania funkcjonowania serwisu zgodnie z obowiązującymi w sieci www standardami. Użytkownik może usunąć pliki cookies lub zmienić ich ustawienia w przeglądarce internetowej. Usunięcie lub zmiana ustawień plików cookies w przeglądarce może się wiązać z utrudnieniami w korzystaniu z Serwisu. Więcej informacji znajduje się w Polityce prywatności.