Doniesienie naukowe

Dostępność opieki chirurgicznej w krajach o niskim statusie ekonomicznym – przykład Pakistanu

World Journal of Surgery to nie tylko czasopismo zawierające opracowania stricte fachowe. Zamieszcza również prace opisujące stan chirurgii na świecie. Przedstawiamy opublikowany na razie jeszcze w wersji elektronicznej artykuł kolegów z Pakistanu dotyczący dostępności opieki chirurgicznej w tym kraju.

Kraje rozwijające się borykają się z wieloma problemami. Większość z nich wynika z niedostatku dóbr oraz ich nierównej dystrybucji. Dotyczy to także dostępu do opieki zdrowotnej, w tym chirurgicznej, co stanowi temat artykułu Disparities in Access to Surgical Care within a Lower Income Country: An Alarming Inequity („Różnice w dostępie do opieki chirurgicznej w kraju o niskim przychodzie – alarmująca nierówność”) opublikowanego w World Journal of Surgery. Warto zaznaczyć, że pisany jest on z perspektywy lekarzy żyjących i pracujących w Pakistanie, a zatem w państwie dotkniętym wzmiankowanymi wyżej trudnościami. Ich konsekwencją jest m.in. niedobór wykwalifikowanego personelu medycznego, tj. głównie chirurgów.

            Nawiasem mówiąc, w Europie również jest ich coraz mniej, gdyż – co widać choćby na przykładzie Polski – spada popularność tej specjalizacji. Paradoksalnie, pomimo wyższego poziomu rozwoju, nasza sytuacja może zatem zmierzać do podobnego stanu. Czy to właśnie nas czeka?

            Jak piszą autorzy artykułu, chirurgia stanowi ważną gałąź opieki zdrowotnej. Niestety, na świecie dostęp do niej jest bardzo zróżnicowany – tylko jedna czwarta z 234 milionów zabiegów wykonywanych rocznie na całym świecie ma miejsce w krajach o niskim i średnim przychodzie, których mieszkańcy stanowią 70% globalnej populacji. Przyczyn należy upatrywać w niedostatecznej liczebności personelu, braku odpowiedniej infrastruktury i środków transportu, a także w różnicy zarobków.

            Dobrym przykładem kraju borykającego się z tymi problemami jest Pakistan, gdzie śmiertelność wynikająca z braku dostępu do leczenia chirurgicznego lub złych warunków w placówkach opieki zdrowotnej, szczególnie na obszarach wiejskich, jest wyjątkowo duża. Autorzy opisują panującą tam sytuację na podstawie danych zebranych w ramach Pakistańskiego Badania Zdrowia Narodowego w latach 1990-1994. Na potrzeby artykułu brali pod uwagę odpowiedź na pytanie „Czy kiedykolwiek miał pan/pani operację brzucha?”, a także dane o płci, wieku, miejscu zamieszkania (wieś lub miasto), prowincji zamieszkania, wykształceniu, a dodatkowo także status ekonomiczny i indeks rozwoju gminy. Wykluczono respondentów poniżej szesnastego roku życia.

            Przeanalizowane dane 9093 osób, wśród których przeważały kobiety (53%), i ustalono, że 68,1% było mieszkańcami wsi, zaś średnia wieku wyniosła 37 lat. 68% stanowili analfabeci, stanowiący połowę ludności miejskiej i trzy czwarte ludności wiejskiej, wśród której zaobserwowano również niższy status ekonomiczny. Tylko 3,2% całej grupy badanych przechodziło operację w obrębie jamy brzusznej, przy czym prawie dwa razy częściej byli to mieszkańcy miast, 1,4 raza częściej kobiety i – jak można się było spodziewać – osoby starsze, a także (aż 2,5 raza częściej) osoby o wyższym statusie ekonomicznym (który to czynnik miał znaczenie tylko na obszarach wiejskich) i żyjące w obrębie gmin o wyższym indeksie rozwoju. Co ciekawe, nie zaobserwowano różnic ani między poszczególnymi prowincjami, ani między respondentami o różnym poziomie wykształcenia.

            Jak zatem widać, istnieją wyraźne różnice między poszczególnymi grupami, zwłaszcza, jeśli chodzi o miejsce zamieszkania. Nie jest to jednak kwestia dotycząca wyłącznie krajów rozwijających się – także w USA i Australii mieszkańcy wsi rzadziej poddają się operacjom.

            Powodem takiego stanu rzeczy nie jest – wbrew temu, co można by sądzić – ani wyśmienity stan zdrowia mieszkańców wsi, ani brak placówek medycznych, lecz ich kiepskie wyposażenie (bywa, że brakuje nawet wody i elektryczności) i zbyt mała liczba chirurgów, anestezjologów i ratowników medycznych. Lepsze warunki i odpowiednio wykwalifikowany personel dostępne są wyłącznie w miastach. Mieszkańcy wsi muszą zatem liczyć się z dużymi kosztami związanymi z hospitalizacją – nie jest to tylko kwestia podróży, lecz także opłacenia kilkutygodniowego pobytu w mieście oraz oficjalnych i nieoficjalnych opłat, które trzeba uiścić w szpitalu. Może to tłumaczyć znaczenie statusu ekonomicznego na obszarach wiejskich. Zatem, jeżeli niemożliwe jest utrzymanie działających tam ośrodków zdrowia, należy zająć się infrastrukturą drogową, co sprawi, że transport stanie się łatwiejszy, a przede wszystkim tańszy.

            Co więcej, o ile w miastach to kobiety częściej poddawane są operacjom brzucha (głównie cięcia cesarskie), o tyle na wsiach korzystają z nich tak samo rzadko jak mężczyźni. Wynika to z ich niskiej pozycji społecznej – są zależne od mężów i ojców, a zatem nie mogą same podróżować. Poza tym, jako mniej ważne dla rodziny, nie są tak chętnie leczone. Dlatego też jednym ze sposobów rozwiązania problemu dostępności leczenia chirurgicznego powinno być umocnienie ich roli – dałoby im to niezależność, także finansową i w konsekwencji pozwoliło na samodzielne decydowanie o własnym zdrowiu.

            Istotny jest także poziom rozwoju gminy – tam, gdzie jest on niski, również w miastach dostęp do opieki medycznej jest mocno utrudniony.

            Jak podsumowują autorzy bazując na tekście Systematic review of barriers to surgical care in low-income and middle-income countries, istnieją trzy bariery, które trzeba pokonać, by zapewnić społeczeństwu możliwość leczenia chirurgicznego – strukturalna, związana z rozmieszczeniem placówek medycznych, finansowa oraz socjokulturowa. Jak wykazano wcześniej, pierwsze dwie niewątpliwie w Pakistanie istnieją, nie ma jednak wystarczających danych, by rozwiać wątpliwości dotyczące trzeciej.

            Autorzy zastrzegają też, że źródło, z którego korzystali w swych badaniach, nie zawierało wszystkich informacji, jakie mogły im się przydać. Oceniają jednak, że sytuacja nie poprawiła się od 1994 roku, kiedy to przeprowadzono Pakistańskie Badanie Zdrowia Narodowego, a wręcz – biorąc pod uwagę trudną sytuację polityczną kraju – mogła się pogorszyć. Niestety, od tamtej pory nie przeprowadzono żadnych tego typu przedsięwzięć socjologicznych.

            Jak zatem widać, choćby nawet porównując sytuację Pakistanu z warunkami panującymi w Polsce, istnieją duże nierówności w dostępie do opieki chirurgicznej. Wiele jest sposobów zaradzenia im, niektóre jednak wykraczają poza kompetencje służby zdrowia.

            Należy jednak zauważyć, że, jak wspomniano we wstępie, także w naszym kraju spada liczba chirurgów. Choć – między innymi ze względu na czynniki geograficzne i ekonomiczne – wątpliwe jest, by dostępność leczenia pogorszyła się aż do tego stopnia, może to budzić pewne obawy. Na szczęście nam znacznie łatwiej niż Pakistańczykom będzie sobie z tym problemem poradzić.

Piśmiennictwo:

Zafar, S.N., Fatmi, Z., Iqbal, A., Channa, R., and Haider, A.H. (2012). Disparities in Access to Surgical Care within a Lower Income Country: An Alarming Inequity. World J Surg [Epub ahead of print] PubMed PMID: 22851150

Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Serwis FaktyMedyczne.pl wykorzystuje pliki cookies do gromadzenia informacji związanych z korzystaniem ze strony internetowej. Mechanizm cookies nie ma na celu pozyskiwania jakichkolwiek informacji o indywidualnych użytkownikach serwisu. Stosowany jest w celu usprawniania funkcjonowania serwisu zgodnie z obowiązującymi w sieci www standardami. Użytkownik może usunąć pliki cookies lub zmienić ich ustawienia w przeglądarce internetowej. Usunięcie lub zmiana ustawień plików cookies w przeglądarce może się wiązać z utrudnieniami w korzystaniu z Serwisu. Więcej informacji znajduje się w Polityce prywatności.